27 Mayıs 2026 tarihinde Arizona sınırına yakın Cocospera Nehri vadisinde bulunan ‘La Ciénega’ isimli yerleşim alanında işçiler, demiryolu inşaatı sırasında önemli bir keşif yaptı. Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü (INAH) ekipleri, bölgede yaklaşık 60 evin kalıntılarını ortaya çıkardılar. Bu alanın ilk kez 2008 yılında keşfedildiği, ancak o dönemde yalnızca birkaç yapının detaylarının kaydedildiği belirtildi. 2026 yılında başlatılan yeni kazı çalışmaları ile yerleşim alanının büyük bir kısmı gün yüzüne çıkarıldı.
Kazılarda en dikkat çekici bulgu, evlerin çoğunun yer altına inşa edilmiş olmasıydı. Oval ve dikdörtgen planlı yapılar, 1 ila 2,2 metre derinliğe kadar toprağın altına uzanıyor. Uzmanlar, bu mimari yapının, bölgedeki aşırı sıcaklardan korunmak ve yapıları daha dayanıklı hale getirmek amacıyla kullanılmış olabileceğini öngörüyor.
Arkeologlar, yer altındaki yaşam alanlarının zamanla genişletildiği ve bazı yapılarının birkaç nesil boyunca kullanıldığını düşünüyor. Evlerin içinde birbirine bağlı bölümler ve küçük avlu benzeri alanların bulunması, geniş ailelerin aynı kompleks içinde bir arada yaşadığına işaret ediyor. Yaklaşık 250 metreye 250 metrelik bir alana yayılan bu köyde tarımsal izlere de rastlandı. Uzmanlar, Cocóspera Nehri çevresindeki verimli toprakların, yerleşimin uzun bir süre boyunca kullanılmasını sağladığını vurguluyor.
Ayrıca kazılarda iki ayrı kaya sanatı alanı ve çok sayıda mezar bulunmuş durumda. Araştırmacılar, bölgede yaklaşık 40 geleneksel gömü ve 28 kremasyon kalıntısı tespit etti. Bazı mezarlarda deniz kabuğundan yapılmış süs eşyalarının ortaya çıkması, bu toplulukta sosyal sınıf farklılıklarının olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
Yetkililer, bu keşfin tamamen kurtarma kazıları sırasında meydana geldiğini belirtiyor. Demiryolu projesinin devam ettiği süre zarfında arkeologlar, bölgede aylarca süren çalışmalar gerçekleştirdiler. Uzmanlar, La Ciénega yerleşiminin Sonora bölgesindeki en önemli arkeolojik keşiflerden biri olabileceğini ifade ediyor.
